Με σχεδόν 350 εκατομμύρια αυτοκίνητα να κυκλοφορούν πλέον στους Ευρωπαϊκούς δρόμους δεν μπορούμε να θεωρήσουμε πως η συμβολή του διοξειδίου του άνθρακα στο παγκόσμιο αποτύπωμα είναι αμελητέα.
Όμως, είναι η ηλεκτροκίνηση η σωστή λύση για την αντιμετώπιση του προβλήματος;
Είμαι λίγο διχασμένος…από την στιγμή μάλιστα που πηγές, όπως το ινστιτούτο Fraunhover καθώς και ο Σύλλογος Μηχανικών Γερμανίας, επισημαίνουν πως είναι δύσκολα τα κριτήρια αξιολόγησης για τα οφέλη του ηλεκτρικού αυτοκινήτου σε σχέση με τους κινητήρες εσωτερικής καύσης.
Επίσης, τα πλεονεκτήματα της ηλεκτροκίνησης εάν δεχτούμε ότι έχουμε πετύχει τα κριτήρια για τους υπολογισμούς μας, πιάνουν τόπο μετά από πολλές χιλιάδες χιλιόμετρα που στα μεγάλα αυτοκίνητα φτάνουν έως και τις 200.000 χιλιάδες χιλιόμετρα.
Εκτός αυτού μήπως και η εξόρυξη πρώτων υλών για την κατασκευή μπαταριών ηλεκτρικών αυτοκινήτων κάνει ακόμη μεγαλύτερο κακό στο περιβάλλον;
Και μη ξεχάσω, ας προσπαθούν να μας πείσουν πως η κλιματική αλλαγή οφείλεται κυρίως στο διοξείδιο του άνθρακα και πως όλα τα έκτακτα καιρικά φαινόμενα οφείλονται αποκλειστικά εκεί, κάθε μορφή ενέργειας δεν εκλύει θερμότητα στο περιβάλλον;
Όσο παράγουμε ενέργεια, οποιασδήποτε μορφής δεν διοχετεύουμε θερμότητα στον περίγυρο; Για ποιον λόγο τώρα πρέπει λοιπόν η Ευρωπαϊκή Ένωση να πτωχεύσει, να επιβαρυνθεί και να επιβαρύνει την τσέπη του κάθε Ευρωπαίου Πολίτη για τον λόγο αυτό;
Και διευκρινίζω δεν λέω πως δεν υπάρχει κανένας λόγος ύπαρξης αυτών των οχημάτων. Όμως κι άλλες πτυχές παίζουν ρόλο στην οικολογική ισορροπία του ηλεκτρικού αυτοκινήτου. Εκτός από το αποτύπωμα του διοξειδίου του άνθρακα που φέρνει μαζί του το ηλεκτρικό αυτοκίνητο από την παραγωγή μπαταριών, σημαντική είναι επίσης η εξαγωγή πρώτων υλών για την μπαταρία. Για παράδειγμα, το λίθιο και το κοβάλτιο είναι ενσωματωμένα σε κάθε μπαταρία.
Μάλιστα πέντε έως οκτώ κιλά λιθίου απαιτούνται ανά μπαταρία για ένα ηλεκτρικό αυτοκίνητο μεσαίας κατηγορίας. Τα πολυτελή οχήματα με ηλεκτροκινητήρες απαιτούν ακόμη και τις διπλάσιες ποσότητες.
Περίπου τα δύο τρίτα των παγκόσμιων αποθεμάτων λιθίου βρίσκονται στις αλμυρές λίμνες της Νότιας Αμερικής – στη Χιλή, τη Βολιβία ή την Αργεντινή. Για την εξαγωγή του λιθίου, η άλμη αντλείται από τα βάθη, στην επιφάνεια και στη συνέχεια αποθηκεύεται. Εδώ ένα μέρος του νερού εξατμίζεται μέσω του ήλιου και η περιεκτικότητα σε λίθιο φτάνει περίπου στο 6%. Το λίθιο τελικά διαλύεται έξω από την άλμη χρησιμοποιώντας διάφορες χημικές ουσίες.
Η ποσότητα του νερού που εξατμίζεται είναι τεράστια. Οι ερευνητές υπολογίζουν ότι περίπου 400.000 λίτρα νερού εξατμίζονται για έναν τόνο λιθίου. Υπολογίστηκε λοιπόν 4.000 έως 5.000 λίτρα ανά μπαταρία ανά ηλεκτρικό αυτοκίνητο. Πριν λίγα μόλις χρόνια δεν λέγαμε πως θα υποφέρουμε από την λειψυδρία; Τι έγινε ξαφνικά βρε παιδιά, που βρέθηκε τόσο νερό για ξόδεμα;
Πάντως οι κάτοικοι γύρω από την αλμυρή λίμνη Atacama στη Χιλή διαμαρτύρονται ήδη για την πτώση της στάθμης των υπόγειων υδάτων και την αλάτωση του γλυκού νερού. Οι λιμνοθάλασσες στεγνώνουν, οι πληθυσμοί των πτηνών μειώνονται. Και η ανάγκη για λίθιο για τα ηλεκτρικά αυτοκίνητα συνεχίζει να αυξάνεται.
Η κατάσταση είναι παρόμοια και με το κοβάλτιο, μια άλλη σημαντική πρώτη ύλη για την μπαταρία των ηλεκτρικών αυτοκινήτων. Η μεγαλύτερη χώρα παραγωγής κοβαλτίου στον κόσμο είναι το Κονγκό. Περίπου 100.000 άνθρωποι, συμπεριλαμβανομένων πολλών παιδιών, εργάζονται σε εξόρυξη μικρής κλίμακας εδώ. Εξάγουν την πρώτη ύλη κάτω από κακές συνθήκες εργασίας και συχνά χωρίς προστατευτικό ρουχισμό. Οι μισθοί είναι πολύ χαμηλοί και τα ατυχήματα συμβαίνουν συχνά. Μέχρι στιγμής δεν υπάρχουν σαφείς οδηγίες από τις επιχειρήσεις και την πολιτική, για παράδειγμα το να χρησιμοποιούνται μόνο πρώτες ύλες από δίκαιη εργασία.
Τα παραδείγματα εξόρυξης πρώτων υλών δείχνουν ότι οι μπαταρίες για ηλεκτρικά αυτοκίνητα είναι ιδιαίτερα επιβλαβείς για το περιβάλλον τουλάχιστον για χώρες που βρίσκονται μακριά και δεν βρίσκονται στο στόχαστρο/οπτικό πεδίο των οδηγών ηλεκτρικών αυτοκινήτων στην Ευρώπη. Όμως προκειμένου να βελτιωθεί η οικολογική ισορροπία των ηλεκτρικών αυτοκινήτων στο κομμάτι αυτό, πρέπει να γίνουν σημαντικά και πιο αποδοτικά βήματα ως προς τους πόρους.
Γράφοντας μάλλον με έπιασε μελαγχολία, όσο καλές κι αν ήταν οι προθέσεις (εάν βέβαια υπήρχαν) της ηλεκτροκίνησης σίγουρα θυμίζουν σπασμοδικές κινήσεις. Διότι κατά τη γνώμη μου το σχέδιο δεν είναι μελετημένο μέχρι τέλους, τα κενά τεράστια και η τιμή του ρεύματος στα ύψη… και η διάθεση μου στον πάτο. Τι το ήθελα κι άρχισα να σκέφτομαι…
Τα χρήματα δεν παύουν να αποτελούν διαθέσιμα των φορέων μόνο και μόνο επειδή χρησιμοποιούνται από το κράτος. Οι φορείς διατηρούν την απαίτησή τους και το κράτος την υποχρέωση να τους επιστρέψει τα ποσά όταν χρειαστούν. Photo credits: ds_30 / pixabay
Τους δημοσιονομικούς κινδύνους που μπορεί να κρύβονται πίσω από την πολιτική πρόωρης αποπληρωμής χρέους με τον τρόπο με τον οποίο αυτή επιτελείται εξετάζει στο άρθρο του ο Κωνσταντίνος Γάτσιος, ομότιμος καθηγητής και πρώην πρύτανης στο Οικονομικό Πανεπιστήμιο Αθηνών, που δημοσιεύτηκε στην εφημερίδα «Το Βήμα της Κυριακής» στις 25-10-2026. Το βασικό συμπέρασμα είναι ότι η μείωση του δημοσίου χρέους ως ποσοστό του ΑΕΠ, αν και θετική, δεν συνεπάγεται αυτόματα μεγαλύτερη δημοσιονομική ασφάλεια.
Σε μία περίοδο αυξημένου κόστους χρήματος, η υποβάθμιση του κινδύνου ρευστότητας μπορεί να περιορίσει τη δυνατότητα του κράτους να αντιμετωπίσει μία κρίση ή να αναχρηματοδοτηθεί με ευνοϊκούς όρους.
Ο δείκτης χρέους βελτιώνεται, η δημοσιονομική ασφάλεια όμως;
Κωνσταντίνος Γάτσιος
Η πολιτική αντιπαράθεση για την πρόωρη αποπληρωμή κρατικού χρέους έχει αποκτήσει μία παράδοξη διάσταση. Η κυβέρνηση επικαλείται τα υψηλά πρωτογενή πλεονάσματα για να δικαιολογήσει πρόωρες αποπληρωμές 12,84 δισ. ευρώ μέσα στο 2026, εκ των οποίων τα 6,94 δισ. είχαν ήδη καταβληθεί τον Ιούνιο. Η αντιπολίτευση, από την πλευρά της, υποστηρίζει ότι οι διαθέσιμοι πόροι θα ήταν προτιμότερο να κατευθυνθούν σε δημόσιες επενδύσεις και κοινωνικές ανάγκες.
Και οι δύο πλευρές, όμως, καλλιεργούν την εικόνα ότι υπάρχουν άφθονα χρήματα και ότι η διαφωνία αφορά απλώς στο πού πρέπει να διατεθούν. Η εικόνα αυτή είναι παραπλανητική.
Το πρωτογενές πλεόνασμα του κρατικού προϋπολογισμού δεν σημαίνει ότι υπάρχουν χρήματα προς διάθεση. Προκύπτει όταν τα έσοδα υπερβαίνουν τις δαπάνες πριν από την πληρωμή τόκων. Εάν οι τόκοι είναι υψηλότεροι από το πρωτογενές πλεόνασμα, ο προϋπολογισμός εμφανίζει έλλειμμα. Το κράτος μπορεί, επομένως, να έχει πρωτογενές πλεόνασμα και ταυτόχρονα να χρειάζεται πρόσθετη χρηματοδότηση.
Αυτό συνέβη και στην περίοδο 2020–2026. Κάθε έτος ήταν ελλειμματικό, τα δε σωρευτικά ελλείμματα ανέρχονται σε περίπου 52 δισ. ευρώ. Ταυτόχρονα, οι πρόωρες αποπληρωμές χρέους την ίδια περίοδο, μαζί με τις φετινές, φτάνουν περίπου τα 42 δισ. ευρώ. Πώς καλύφθηκαν, λοιπόν, δύο παράλληλες χρηματοδοτικές ανάγκες συνολικού ύψους περίπου 94 δισ. ευρώ;
Η απάντηση συνδέεται με τις αγορές ελληνικών ομολόγων από το Ευρωσύστημα κατά την πανδημία, ύψους περίπου 39 δισ. ευρώ· τη σταδιακή εξάντληση του «μαξιλαριού ασφαλείας» των 15,7 δισ. ευρώ· και, κυρίως, τη μεγάλη αύξηση του ενδοκυβερνητικού δανεισμού μέσω repos, από περίπου 28 δισ. ευρώ στο τέλος του 2019 σε περίπου 70 δισ. ευρώ σήμερα.
Εδώ βρίσκεται το πραγματικό ζήτημα. Όχι εάν είναι καλό να μειώνεται το χρέος — φυσικά και είναι. Αλλά με ποιον τρόπο μειώνεται και τι δημοσιονομικούς κινδύνους δημιουργεί αυτή η επιλογή.
Ο κύκλος της ρευστότητας
Στην Ελλάδα λειτουργεί ένας θεσμοθετημένος μηχανισμός συγκέντρωσης της δημόσιας ρευστότητας. Τα διαθέσιμα των φορέων της Γενικής Κυβέρνησης (ασφαλιστικά ταμεία, ΝΠΔΔ) που υπερβαίνουν τις καθαρές ταμειακές ανάγκες τους για το επόμενο δεκαπενθήμερο μεταφέρονται υποχρεωτικά στο σύστημα λογαριασμών διαχείρισης διαθεσίμων της Τράπεζας της Ελλάδος. Σημαντικό μέρος αυτής της συγκεντρωμένης ρευστότητας διοχετεύεται ως βραχυχρόνιος δανεισμός προς το κράτος μέσω repos, ενώ τα υπόλοιπα καταγράφονται στα ταμειακά διαθέσιμα.
Ο μηχανισμός δεν είναι από μόνος του παράλογος. Η συγκέντρωση διαθεσίμων μπορεί να διευκολύνει την ταμειακή διαχείριση και να περιορίζει την ανάγκη προσφυγής σε άλλες πηγές χρηματοδότησης. Το ερώτημα αφορά στην έκταση και στη λειτουργία του στην ελληνική περίπτωση. Καθώς τα repos ανανεώνονται επανειλημμένα και προστίθενται νέα ποσά, ο βραχυχρόνιος δανεισμός αποκτά χαρακτηριστικά διαρκούς χρηματοδότησης. Το κράτος καλύπτει ανάγκες του, αποπληρώνει εξωτερικό χρέος, αλλά αυξάνει παράλληλα τις υποχρεώσεις του προς τους φορείς της Γενικής Κυβέρνησης.
Αυτή η διάκριση έχει σημασία. Τα χρήματα δεν παύουν να αποτελούν διαθέσιμα των φορέων μόνο και μόνο επειδή χρησιμοποιούνται από το κράτος. Οι φορείς διατηρούν την απαίτησή τους και το κράτος την υποχρέωση να τους επιστρέψει τα ποσά όταν χρειαστούν. Όσο οι ανάγκες τους είναι προβλέψιμες και τα repos ανανεώνονται ομαλά, ο μηχανισμός μπορεί να λειτουργεί χωρίς εμφανείς δυσκολίες. Τι συμβαίνει, όμως, όταν οι συνθήκες αλλάζουν;
Εάν, σε μία περίοδο διεθνούς αναταραχής, ασφαλιστικά ταμεία ή άλλοι φορείς χρειαστούν ταυτόχρονα περισσότερη ρευστότητα, το κράτος θα πρέπει να ανταποκριθεί στις υποχρεώσεις του. Εάν δεν διαθέτει τότε τα αναγκαία χρήματα, θα πρέπει να τα εξασφαλίσει από άλλες πηγές, ενδεχομένως από τις αγορές και με δυσμενέστερους όρους. Η σημερινή άντληση ρευστότητας από το εσωτερικό της Γενικής Κυβέρνησης μπορεί, επομένως, να μετατραπεί αύριο σε ανάγκη εξωτερικής χρηματοδότησης.
Το «μαξιλάρι» και το κόστος της ασφάλειας
Το ίδιο ζήτημα αναδεικνύει η εξάντληση του «μαξιλαριού ασφαλείας». Τα 15,7 δισ. ευρώ δεν ήταν περισσευούμενα χρήματα, αλλά απόθεμα που δημιουργήθηκε με δανειακά κεφάλαια μετά την κρίση, για να προστατεύει τη χώρα απέναντι σε έκτακτες χρηματοδοτικές ανάγκες ή σε δυσκολία πρόσβασης στις αγορές. Στις 30 Ιουνίου 2026 είχε πλέον μηδενιστεί, καθώς χρησιμοποιήθηκε σταδιακά για πρόωρες αποπληρωμές χρέους.
Την ίδια ημερομηνία, τα συνολικά ταμειακά διαθέσιμα της Γενικής Κυβέρνησης ανέρχονταν σε περίπου 31 δισ. ευρώ, εκ των οποίων περίπου 22 δισ. ευρώ αφορούσαν φορείς της. Όμως δεν είναι ισοδύναμα με ένα κεντρικά διαθέσιμο αποθεματικό ασφαλείας, όπως ήταν το cash buffer: τα χρήματα των ασφαλιστικών ταμείων και των άλλων φορέων συνδέονται με τις δικές τους υποχρεώσεις. Η εξάντληση του «μαξιλαριού» δεν συνιστά, λοιπόν, απλή λογιστική μεταβολή. Συνιστά αλλαγή προφίλ του κινδύνου της χώρας.
Το επιχείρημα ότι η χρήση του «μαξιλαριού» εξοικονομεί τόκους χρειάζεται, επομένως, ευρύτερη αξιολόγηση. Δεν αρκεί να υπολογίσουμε πόσο κοστίζει η διατήρηση ενός αποθέματος σε σχέση με τους τόκους που εξοικονομούνται από την αποπληρωμή δανείων. Πρέπει να συνυπολογίσουμε και την αξία της προστασίας που προσφέρει το απόθεμα, καθώς και το πιθανό κόστος αναζήτησης νέας χρηματοδότησης αν προκύψει έκτακτη ανάγκη. Το αποθεματικό ασφαλείας έχει αξία ακριβώς επειδή δεν γνωρίζουμε πότε θα το χρειαστούμε.
Η διάσταση αυτή γίνεται ακόμη πιο κρίσιμη σε μια περίοδο αυξημένου κόστους χρήματος. Το να αναμειγνύεις τον επιτοκιακό κίνδυνο με τον κίνδυνο ρευστότητας είναι σαν να παίζεις με τη φωτιά.
Ο επιτοκιακός κίνδυνος δεν εντοπίζεται στο μακροχρόνιο χρέος. Η μεγάλη μέση διάρκειά του και το σταθερό επιτόκιο τον περιορίζουν. Το ευάλωτο σημείο είναι διαφορετικό: η βραχυπρόθεσμη ρευστότητα και η δυνατότητα αναχρηματοδότησης όταν οι ανάγκες αυξάνονται και οι συνθήκες στις αγορές επιδεινώνονται.
Μπορεί, λοιπόν, να μειώνεται ο λόγος χρέους προς ΑΕΠ και ταυτόχρονα να αυξάνεται η ευπάθεια της χώρας. Η μείωση του δείκτη δεν αποδεικνύει από μόνη της ότι έχει ενισχυθεί και η δημοσιονομική ασφάλεια.
Η πραγματική δημοσιονομική ισχύς δεν κρίνεται μόνο από το χρέος που αποπληρώνεις σήμερα, αλλά και από τη δυνατότητα να αντιμετωπίσεις τη δύσκολη στιγμή που μπορεί να έρθει αύριο. Το κρίσιμο ερώτημα είναι εάν το τίμημα μίας ισχυρότερης δημοσιονομικής εικόνας σήμερα είναι η μετάθεση στο μέλλον κινδύνων ρευστότητας και χρηματοδότησης.
Ο Κωνσταντίνος Γάτσιος είναι ομότιμος καθηγητής, πρώην πρύτανης στο Οικονομικό Πανεπιστήμιο Αθηνών.
Ο εθελοντισμός δεν είναι πολυτέλεια των λίγων, αλλά ζωτική ανάγκη των πολλών. Μια κοινωνία που εκπαιδεύει τα μέλη της στην ανιδιοτελή προσφορά είναι μια κοινωνία με ανθεκτικότητα, αξιοπρέπεια και ουσιαστική προοπτική. Photo credits: Anemone123 / pixabay
Σε μια εποχή που κυριαρχείται από την ταχύτητα, την εξατομίκευση και τον κυνισμό της συναλλαγής, ο εθελοντισμός μοιάζει με μια επαναστατική πράξη.
Δέσποινα Τριανταφύλλου Πτυχιούχος Χρηματοοικονομικής, Πανεπιστήμιο Μακεδονίας, Θεσσαλονίκη Εθελόντρια Ολυμπιακών Αγώνων
Είναι η συνειδητή απόφαση να επενδύσεις τον πιο πολύτιμο πόρο σου – τον χρόνο και την ενέργειά σου – όχι για άμεσο υλικό όφελος, αλλά για το κοινό καλό. Δεν πρόκειται για μια απλή φιλανθρωπική χειρονομία ή για μια ευκαιριακή ενασχόληση, αλλά για την πιο αυθεντική έκφραση ενεργού πολιτειότητας και κοινωνικής ενσυναίσθησης.
Η ουσία της εθελοντικής δράσης λειτουργεί αμφίδρομα, μεταμορφώνοντας ταυτόχρονα το σύνολο και το άτομο. Σε στιγμές κρίσεων, φυσικών καταστροφών ή καθημερινών ελλειμμάτων, οι εθελοντές είναι εκείνοι που καλύπτουν τα κενά με άμεσα αντανακλαστικά και ανθρωπιά. Δημιουργούν άτυπα αλλά πανίσχυρα δίχτυα προστασίας, ενισχύοντας την έννοια της αλληλεγγύης εκεί όπου οι θεσμοί συχνά αργούν να φτάσουν.
Παράλληλα, μέσα από αυτή τη διαδικασία καλλιεργείται η ίδια η δημοκρατία, καθώς ο πολίτης δεν περιμένει παθητικά τις λύσεις από τρίτους, αλλά αναλαμβάνει ενεργό ευθύνη για τη γειτονιά, το περιβάλλον και τους συνανθρώπους του.
Για τον ίδιο τον εθελοντή, η ανιδιοτελής προσφορά αποτελεί ένα μοναδικό σχολείο ζωής. Καλλιεργεί κρίσιμες δεξιότητες όπως η επικοινωνία, η διαχείριση κρίσεων και η ομαδικότητα, αλλά κυρίως διαμορφώνει χαρακτήρα. Διευρύνει τους ορίζοντες, καταρρίπτει κοινωνικές προκαταλήψεις και προσφέρει μια βαθιά αίσθηση νοήματος που καμία επαγγελματική επιτυχία δεν μπορεί από μόνη της να εξασφαλίσει.
Ο εθελοντισμός δεν είναι πολυτέλεια των λίγων, αλλά ζωτική ανάγκη των πολλών. Μια κοινωνία που εκπαιδεύει τα μέλη της στην ανιδιοτελή προσφορά είναι μια κοινωνία με ανθεκτικότητα, αξιοπρέπεια και ουσιαστική προοπτική. Τελικά, ο βαθμός πολιτισμού μας δεν μετριέται από τους οικονομικούς δείκτες, αλλά από το πόσο έτοιμοι είμαστε να απλώσουμε το χέρι στον διπλανό μας χωρίς να ρωτήσουμε «τι θα κερδίσω».
Άνοιξε η πλατφόρμα εγγραφής για τις εθνικές εκλογές. Τώρα η ευθύνη περνά και σε εμάς, τους Έλληνες του εξωτερικού
Η Ελλάδα έκανε ένα σημαντικό θεσμικό βήμα. Με τον Ν. 5285/2026, που ψηφίστηκε από τη Βουλή στις 4 Μαρτίου 2026 και δημοσιεύθηκε στο ΦΕΚ Α΄ 33/5.3.2026, θεσπίστηκε η Εκλογική Περιφέρεια Απόδημου Ελληνισμού και διευκολύνθηκε η άσκηση του εκλογικού δικαιώματος των Ελλήνων του εξωτερικού με επιστολική ψήφο στις βουλευτικές εκλογές.
Η ειδική πλατφόρμα του Υπουργείου Εσωτερικών είναι διαθέσιμη στη διεύθυνση apodimoi.ypes.gov.gr. Η εγγραφή στους ειδικούς εκλογικούς καταλόγους εξωτερικού αποτελεί πλέον ένα από τα βασικά βήματα για την άσκηση του εκλογικού δικαιώματος από τον τόπο κατοικίας.
Το δικαίωμα υπάρχει. Θα το αξιοποιήσουμε;
Εδώ βρίσκεται το πραγματικό στοίχημα.
Ο Ελληνισμός της Διασποράς ζητά εδώ και δεκαετίες ουσιαστικότερη συμμετοχή στα πολιτικά πράγματα της χώρας. Σήμερα ένα σημαντικό μέρος αυτού του αιτήματος έχει μετατραπεί σε θεσμική δυνατότητα.
Όμως ένα δικαίωμα αποκτά πραγματική πολιτική και κοινωνική αξία όταν ασκείται.
Σύμφωνα με τα στοιχεία της πλατφόρμας του Υπουργείου Εσωτερικών που εμφανίζονται στις 25 Σεπτεμβρίου, οι εγγραφές έχουν φτάσει περίπου τις 16.930.
Η εικόνα των εγγεγραμμένων παρουσιάζει επίσης ενδιαφέρον: περίπου 87,9% προέρχεται από χώρες της Ευρώπης, ενώ οι άνδρες αντιστοιχούν περίπου στο 60,6% και οι γυναίκες στο 39,4%. Σημαντικό είναι επίσης το ηλικιακό αποτύπωμα, με περισσότερο από το μισό των εγγεγραμμένων να βρίσκεται στις ηλικίες άνω των 31-50 ετών, ενώ η ηλικιακή ομάδα 51–60 ετών αντιστοιχεί περίπου στο 18,6%.
Τα στοιχεία αυτά δεν είναι απλώς αριθμοί. Είναι η πρώτη εικόνα μιας Διασποράς που καλείται να μετατρέψει τη διαχρονική διεκδίκηση για συμμετοχή σε πραγματική πολιτική παρουσία.
Από τους 50.204 των Ευρωεκλογών στις εθνικές εκλογές
Στις ευρωεκλογές του 2024, 50.204 εκλογείς του εξωτερικού εγγράφηκαν και 36.645 άσκησαν το εκλογικό τους δικαίωμα, δηλαδή περίπου 73%.
Η εμπειρία εκείνη έδειξε ότι όταν η διαδικασία γίνεται προσβάσιμη, οι Έλληνες του εξωτερικού μπορούν να συμμετέχουν μαζικά.
Τώρα η πρόκληση είναι διαφορετική και μεγαλύτερη: πρόκειται για τις εθνικές εκλογές, δηλαδή για την εκλογή της Βουλής των Ελλήνων και τη διαμόρφωση της πολιτικής κατεύθυνσης της χώρας.
Πώς ψηφίζει ο Έλληνας του εξωτερικού
Το νέο πλαίσιο προβλέπει για τις βουλευτικές εκλογές επιλογή τρόπου άσκησης του εκλογικού δικαιώματος είτε με επιστολική ψήφο είτε με αυτοπρόσωπη παρουσία, σύμφωνα με τις προβλέψεις του νόμου για τη σύσταση εκλογικών τμημάτων.
Κατά την εγγραφή στην πλατφόρμα, η ταυτοποίηση μπορεί να γίνει ηλεκτρονικά με κωδικούς TAXISnet. Προβλέπεται επίσης εξ αποστάσεως διαδικασία ταυτοποίησης με τα απαιτούμενα στοιχεία και έγγραφα, ενώ για την επιβεβαίωση του κινητού τηλεφώνου χρησιμοποιείται κωδικός μιας χρήσης (OTP). Η επίσημη διαδικασία προβλέπει επίσης δυνατότητα τροποποίησης ή ακύρωσης της αίτησης.
(Μπορεί να γίνει και με ληγμένο διαβατήριο εφόσον υπάρχει στην βάση δεδομένων της Ελληνικής Αστυνομίας)
Καλό είναι σε όσους θέλουν να ψηφίσουν σε εκλογικό κέντρο, να επιλέξουν την Τρίτη επιλογή που μπορούν να επιλέξουν εκλογικό τμήμα αλλά εάν δεν δημιουργηθεί γιατί δεν έχουνε συγκεντρωθεί τα απαραίτητα ‘άτομα (30) να τους έρθει ο φάκελος να ψηφίσουν επιστολικά διαφορετικά θα τους ορίσουν σε ένα άλλο εκλογικό τμήμα το Υπουργείο Εσωτερικών.
Οι αιτήσεις εγγραφής, τροποποίησης ή ακύρωσης μπορούν να υποβληθούν μέχρι και μία ημέρα μετά την προκήρυξη των εκλογών, έως τις 23:59 ώρα Ελλάδας, ώστε να ληφθούν υπόψη για τους συγκεκριμένους εκλογικούς καταλόγους.
Δεν αρκεί όμως μόνο η εγγραφή
Εδώ βρίσκεται η δεύτερη μεγάλη συζήτηση.
Τα κόμματα θα κληθούν να επιλέξουν τους υποψηφίους που θα διεκδικήσουν την εκπροσώπηση του Απόδημου Ελληνισμού. Η επιλογή αυτή δεν είναι μια τυπική διαδικασία.
Οι άνθρωποι που θα κληθούν να εκπροσωπήσουν τον Ελληνισμό της Διασποράς χρειάζεται να έχουν πραγματική γνώση της ζωής των Ελλήνων εκτός Ελλάδας και επαφή με το σύνολο των διαφορετικών κοινωνικών και επαγγελματικών χώρων του.
Οι υποψήφιοι δεν είναι μια τυπική επιλογή – χρειάζονται πρόσωπα γνώσης, ουσίας και πραγματικής σχέσης με τον Ελληνισμό της Διασποράς
Να γνωρίζουν τα ζητήματα της ελληνόγλωσσης εκπαίδευσης.
Να γνωρίζουν τα προβλήματα των προξενικών υπηρεσιών και των κοινοτήτων.
Να γνωρίζουν τις ανάγκες της νέας γενιάς, των φοιτητών, των εργαζομένων, των επιστημόνων και των επιχειρηματιών.
Να γνωρίζουν τους ανθρώπους που ζουν μόνιμα στο εξωτερικό αλλά και εκείνους που πλέον μοιράζουν τη ζωή και την εργασία τους ανάμεσα στην Ελλάδα και άλλες χώρες.
Και, κυρίως, να μπορούν να αντιλαμβάνονται όχι μόνο τα προβλήματα αλλά και τις τεράστιες δυνατότητες του Ελληνισμού της Διασποράς.
Η επιλογή των υποψηφίων ανήκει στα κόμματα. Το αν όμως η εκπροσώπηση ανταποκρίνεται στις πραγματικές ανάγκες της Διασποράς αφορά όλους μας.
Η Διασπορά πρέπει να αποδείξει τη δύναμή της
Συχνά λέμε ότι ο Ελληνισμός της Διασποράς είναι μια «δεύτερη Ελλάδα» έξω από τα σύνορα.
Αν θέλουμε αυτή η φράση να έχει πραγματικό πολιτικό και κοινωνικό περιεχόμενο, πρέπει να αποτυπωθεί και στην πράξη.
Δεν μπορούμε από τη μία να ζητούμε ισχυρότερη φωνή, πολιτική εκπροσώπηση και μεγαλύτερη συμμετοχή στη διαμόρφωση των αποφάσεων και από την άλλη να αφήνουμε ανεκμετάλλευτο το δικαίωμα που μας παρέχει πλέον ο νόμος.
Η συμμετοχή δεν είναι μόνο απαίτηση από την Πολιτεία.
Είναι και δική μας ευθύνη.
Η εγγραφή είναι το πρώτο βήμα. Η ψήφος είναι το επόμενο. Η ουσιαστική συμμετοχή στα ζητήματα της Ελλάδας και της Διασποράς είναι το ζητούμενο.
Η Δημοκρατία δεν κρίνεται μόνο από το πόσα δικαιώματα θεσπίζει. Κρίνεται και από το πόσοι πολίτες επιλέγουν να τα ασκήσουν.
Ο Ελληνισμός της Διασποράς έχει σήμερα την ευκαιρία να αποδείξει στην πράξη πόσο ισχυρή παραμένει η σχέση του με την Ελλάδα.
Όταν διεκδικούμε να έχουμε φωνή, πρέπει και να είμαστε παρόντες.
Μαρία Τολίκα, Δρ. Πολιτικών Επιστημών Α.Π.Θ., Επίκουρη Καθηγήτρια στο Ecole Supérieure du Commerce Extérieur, International Business School, Paris, France.
Η φτώχεια δεν αφορά πλέον μόνο τους παρίες του συστήματος, αλλά τους εργαζόμενους πολίτες, τους συνταξιούχους, τη νέα γενιά που βλέπει την κοινωνική κινητικότητα να ακυρώνεται.
Στην ιστορία των κοινωνιών, ο φόβος υπήρξε πάντοτε το πιο αποτελεσματικό εργαλείο διακυβέρνησης όταν η πολιτική εξαντλούσε τις θετικές της υποσχέσεις. Σήμερα, η Ευρώπη μοιάζει να διολισθαίνει επικίνδυνα σε ένα γνώριμο, ιστορικά σκοτεινό μοτίβο: τη στιγμή που το κοινωνικό κράτος αποδιαρθρώνεται, η ενεργειακή και στεγαστική ανασφάλεια παγιώνεται και τα μεσαία στρώματα πιέζονται από μια επίμονη απώλεια αγοραστικής δύναμης, η δημόσια συζήτηση γεμίζει από τις σειρήνες μιας διαρκούς στρατιωτικοποίησης. Όπως παρατηρούσε ο Τζορτζ Όργουελ, ο πρωταρχικός στόχος του πολέμου δεν είναι απλώς η επικράτηση στα χαρακώματα, αλλά η κατανάλωση των πόρων της κοινωνίας με τρόπο που διατηρεί τον πληθυσμό σε πειθαρχία, χωρίς ποτέ να του επιτρέπει να ευημερήσει.
Η σημερινή πραγματικότητα εντός της Ευρωπαϊκής Ένωσης συνθέτει ένα εκρηκτικό υπόστρωμα. Η άλλοτε υπόσχεση της «ευημερίας μέσω της ενοποίησης» αντικαθίσταται από έναν βαθύ κατακερματισμό. Η φτώχεια δεν αφορά πλέον μόνο τους παρίες του συστήματος, αλλά τους εργαζόμενους πολίτες, τους συνταξιούχους, τη νέα γενιά που βλέπει την κοινωνική κινητικότητα να ακυρώνεται. Όταν όμως η αποβιομηχάνιση, η έλλειψη ανταγωνιστικότητας και τα αλλεπάλληλα δημοσιονομικά αδιέξοδα στερούν από τις ευρωπαϊκές ηγεσίες πειστικές απαντήσεις στα καθημερινά βιοτικά προβλήματα, η κατασκευή ενός εξωτερικού υπαρξιακού κινδύνου λειτουργεί ως ο απόλυτος πολιτικός εκτροπέας.
Αυτή η εσωτερική ασφυξία δεν αποτελεί θεωρητικό σχήμα, αλλά αποτυπώνεται ανάγλυφα στις πρόσφατες κοινωνικές εκρήξεις στην καρδιά της Ευρώπης.
Στη Γαλλία, η κρίση εκδηλώνεται ως μετωπική σύγκρουση κοινωνίας και εξουσίας. Το παρατεταμένο κοινοβουλευτικό αδιέξοδο, η επιβολή μέτρων λιτότητας και η αυταρχική παράκαμψη των δημοκρατικών διαδικασιών —με κορυφαίο παράδειγμα τη συνταξιοδοτική μεταρρύθμιση— έβγαλαν εκατομμύρια πολίτες στους δρόμους. Την ίδια στιγμή, οι διαρκείς αναφλέξεις στα banlieues φέρνουν στην επιφάνεια τη χρόνια περιθωριοποίηση, την ανεργία των νέων και την αποτυχία του κοινωνικού μοντέλου, αποδεικνύοντας ότι η κοινωνική ειρήνη δεν επιβάλλεται με αστυνομοκρατία.
Στην Ισπανία, το ρήγμα είναι εξίσου βαθύ, παίρνοντας ταυτοτικό και διανεμητικό χαρακτήρα. Η έντονη πολιτική πόλωση γύρω από τους θεσμικούς συμβιβασμούς και την αμνηστία συνυπάρχει με μια πρωτοφανή στεγαστική κρίση. Οι πολίτες στη Μαδρίτη, τη Βαρκελώνη, τη Μάλαγα και τα νησιά διαδηλώνουν μαζικά ενάντια στον ανεξέλεγκτο υπερτουρισμό και τις βραχυχρόνιες μισθώσεις που τους εκτοπίζουν από τις γειτονιές τους, ενώ οι αγρότες μπλοκάρουν τους δρόμους ασφυκτιώντας από το κόστος παραγωγής και τις πιέσεις των ευρωπαϊκών οδηγιών.
Τόσο στο Παρίσι όσο και στη Μαδρίτη, η ρίζα της οργής είναι κοινή: οι πολίτες αισθάνονται ότι οι κυβερνήσεις τους δεν τους εκπροσωπούν και ότι η ζωή τους υποβαθμίζεται ραγδαία.
Σε αυτό ακριβώς το περιβάλλον γενικευμένης αμφισβήτησης, η πολεμική ρητορική και η διαρκής επίκληση της γενικευμένης σύρραξης δεν λειτουργούν απλώς ως γεωπολιτικές αναλύσεις, αλλά ως μέθοδος πειθάρχησης. Η συστηματική καλλιέργεια του φόβου μετατρέπει τους πολίτες από απαιτητικούς φορείς δικαιωμάτων σε υπομονετικούς υπηκόους μιας κατάστασης έκτακτης ανάγκης. Υπό τη σκιά της απειλής, οι κοινωνικές διεκδικήσεις για αξιοπρεπείς μισθούς, στέγαση και κοινωνική πρόνοια βαφτίζονται πολυτέλεια ή ανευθυνότητα. Οι περικοπές στην υγεία και στην παιδεία νομιμοποιούνται εν ριπή οφθαλμού όταν βαπτίζονται «αναγκαίες αμυντικές δαπάνες», και η πολεμική οικονομία προβάλλεται ως το νέο αναπτυξιακό άλλοθι για να συγκαλυφθεί η αδυναμία παραγωγής πραγματικής ευημερίας.
Το αποτέλεσμα είναι μια επικίνδυνη πολιτική μετάλλαξη της ίδιας της ευρωπαϊκής ιδέας. Ένα εγχείρημα που γεννήθηκε πάνω στα συντρίμμια του Β’ Παγκοσμίου Πολέμου με θεμέλιο την ειρήνη, τη δημοκρατία και την κοινωνική σύγκλιση, σήμερα κινδυνεύει να ετεροπροσδιορίζεται αποκλειστικά από την αμυντική του περίμετρο και τον φόβο του εχθρού. Όταν η εξουσία αδυνατεί να εγγυηθεί αξιοπρεπή διαβίωση, ο φόβος γίνεται το μοναδικό συνεκτικό υλικό της κοινωνίας. Όμως η ιστορία διδάσκει με τραγικό τρόπο ότι η διαχείριση της εσωτερικής φτώχειας και της κοινωνικής οργής μέσω της εξωτερικής έντασης είναι ένας δρόμος χωρίς επιστροφή: όποιος επενδύει στον πόλεμο για να κουκουλώσει τα αδιέξοδά του, αργά ή γρήγορα παρασύρεται από τη φωτιά που ο ίδιος άναψε.
Τελικά, το «ευ αγωνίζεσθαι» δεν είναι ένδειξη αφέλειας ή αδυναμίας, αλλά μια συνειδητή επιλογή ήθους, η ύψιστη μορφή θάρρους και κοινωνικής ωριμότητας.
Δέσποινα Τριανταφύλλου Πτυχιούχος Χρηματοοικονομικής, Πανεπιστήμιο Μακεδονίας, Θεσσαλονίκη Εθελόντρια Ολυμπιακών Αγώνων
Στη συλλογική συνείδηση, η έννοια του «ευ αγωνίζεσθαι» παραμένει εγκλωβισμένη στις τέσσερις γραμμές του γηπέδου όπως μια τυπική χειραψία πριν από τη σέντρα, η ευλαβική τήρηση των κανονισμών, η αξιοπρεπής αναγνώριση της ήττας. Κι όμως, αν απογυμνώσουμε το fair play από τον αμιγώς αθλητικό του μανδύα, αυτό που απομένει είναι ο ίδιος ο πυρήνας κάθε λειτουργικής κοινωνίας: ένα άγραφο, αλλά απόλυτα δεσμευτικό συμβόλαιο κανόνων, αμοιβαιότητας και αμοιβαίου σεβασμού. Σε μια εποχή έντονου κατακερματισμού, κυνισμού και αμείλικτου ανταγωνισμού, το «τίμιο παιχνίδι» παύει να αποτελεί μια ρομαντική αρετή για ιδεαλιστές. Καθίσταται, αντίθετα, ο αναγκαίος και αυστηρά ορθολογικός όρος για τη βιωσιμότητα της δημόσιας σφαίρας, της αγοράς και της σύγχρονης διοίκησης.
Αντίστοιχα, στο πεδίο των αγορών, η κυρίαρχη αντίληψη συχνά εξυμνεί την απόλυτη επικράτηση με κάθε κόστος, αγνοώντας ότι μια οικονομία χωρίς αρχές τίμιου παιχνιδιού εκφυλίζεται ταχύτατα σε ολιγοπωλιακή ασυδοσία και αθέμιτο ανταγωνισμό. Το οικονομικό fair play εκφράζεται μέσα από την κατοχύρωση ισότιμων όρων ανταγωνισμού (level playing field), εξασφαλίζοντας ότι η επιτυχία μιας επιχείρησης προκύπτει από την καινοτομία, την ποιότητα και την παραγωγικότητα, και όχι από αδιαφανείς κρατικές διευκολύνσεις, φοροαποφυγή ή σύσταση καρτέλ. Παράλληλα, θέτει ως προτεραιότητα τη μακροπρόθεσμη βιωσιμότητα έναντι του ευκαιριακού κέρδους: μια εταιρεία που παρακάμπτει εργασιακά και περιβαλλοντικά πρότυπα δεν είναι ανταγωνιστική, αλλά υπονομεύει το συλλογικό μέλλον.
Όπως ένα πρωτάθλημα χάνει ολοκληρωτικά την αξία του μόλις γεννηθεί η υπόνοια στημένων αγώνων, έτσι και η οικονομία αποσαρθρώνεται όταν οι πολίτες και οι επενδυτές νιώσουν ότι τα ζάρια είναι σημαδεμένα.
Αυτή η αλυσίδα αξιών καταλήγει αναπόφευκτα στο εσωτερικό των οργανισμών και στο σύγχρονο management. Εκεί όπου η ηγεσία ταυτιζόταν παραδοσιακά με τον αυταρχικό έλεγχο και την καλλιέργεια εσωτερικών ανταγωνισμών, σήμερα αναθεωρείται ριζικά υπό το πρίσμα του ευ αγωνίζεσθαι. Ο ουσιαστικός ηγέτης δημιουργεί συνθήκες αξιοκρατίας και ψυχολογικής ασφάλειας, επιτρέποντας στους ανθρώπους του να εξελίσσονται βάσει της πραγματικής τους συνεισφοράς, μακριά από αυλές και εύνοιες.
Στην πράξη, αυτό μεταφράζεται σε δίκαιο καταμερισμό της επιτυχίας, καθώς τα εύσημα αποδίδονται στην ομάδα, αλλά και σε γενναία ανάληψη ευθύνης στα δύσκολα, μετατρέποντας το σφάλμα σε ευκαιρία εξέλιξης και όχι σε αφορμή για κυνήγι μαγισσών. Η συνεργασία υποκαθιστά τον εσωτερικό κανιβαλισμό, επιτρέποντας στα στελέχη να λειτουργούν ως συμπαίκτες στρατευμένοι σε έναν κοινό σκοπό.
Τελικά, το «ευ αγωνίζεσθαι» δεν είναι ένδειξη αφέλειας ή αδυναμίας, αλλά μια συνειδητή επιλογή ήθους, η ύψιστη μορφή θάρρους και κοινωνικής ωριμότητας. Στην πολιτική, στην οικονομία, στη διοίκηση αλλά και στην καθημερινή μας συνύπαρξη, μας υπενθυμίζει διαρκώς ότι το πώς κερδίζεις έχει ασύγκριτα μεγαλύτερη βαρύτητα από τη νίκη καθαυτή.
Μια κοινωνία που επιβραβεύει μονοδιάστατα το αποτέλεσμα, αδιαφορώντας για το ηθικό τίμημα της διαδρομής, είναι καταδικασμένη να διαβρωθεί εκ των έσω. Αντίθετα, μια πολιτεία που τοποθετεί το fair play στον πυρήνα της λειτουργίας της, χτίζει θεσμούς με πραγματική αντοχή, οικονομίες βασισμένες στην εμπιστοσύνη και ανθρώπους με αδιαπραγμάτευτη ακεραιότητα.
Το κράτος δεν μειώνει το χρέος του επειδή διαθέτει πλεονάζοντα πλούτο. Υποκαθιστά εξωτερικό χρέος με εσωτερικό, ενδοκυβερνητικό δανεισμό, αναφέρει χαρακτηριστικά στο άρθρο του ο κ. Γάτσιος. Photo credits: Flyfin / pixabay
Στον τρόπο με τον οποίο πραγματοποιείται η πρόωρη αποπληρωμή του χρέους της χώρας: μέσω της χρήσης των ταμειακών διαθεσίμων των φορέων της Γενικής Κυβέρνησης (ασφαλιστικών ταμείων και άλλων δημόσιων οργανισμών), αναφέρεται στο άρθρο του με τίτλο «Ας μιλήσουμε λοιπόν για το χρέος, κύριε πρωθυπουργέ», ο Κωνσταντίνος Γάτσιος, ομότιμος καθηγητής και πρώην πρύτανης στο Οικονομικό Πανεπιστήμιο Αθηνών, που δημοσιεύτηκε στην εφημερίδα «Το Βήμα της Κυριακής» στις 24-5-2026.
Ας μιλήσουμε λοιπόν για το χρέος, κύριε πρωθυπουργέ
Κωνσταντίνος Γάτσιος
Η επιτυχής αντιμετώπιση μίας κατάστασης προϋποθέτει, πρώτα απ’ όλα, την ορθή κατανόησή της. Αλλιώς, κινδυνεύεις να οδηγηθείς σε εσφαλμένα –ενίοτε καταστροφικά– συμπεράσματα. Το σκέφτομαι αυτό παρακολουθώντας τον σχεδόν πανηγυρικό τρόπο με τον οποίο η κυβέρνηση παρουσιάζει την πρόωρη αποπληρωμή κρατικού χρέους ως μία από τις μεγαλύτερες επιτυχίες της οικονομικής της πολιτικής.
Το κλίμα αυτό ενισχύει ο ίδιος ο πρωθυπουργός. Σε πρόσφατη επίσκεψή του στον Πρόεδρο της Δημοκρατίας και με αφορμή την επικείμενη πρόωρη αποπληρωμή κρατικού χρέους ύψους 6,9 δισ. ευρώ –ποσό που προστίθεται στα ήδη 29 δισ. ευρώ πρόωρων αποπληρωμών στην εξαετία 2020-2025– χαρακτήρισε την ταχύτητα μείωσης του χρέους ως «μία πολύ μεγάλη επιτυχία», τη μεγαλύτερη μάλιστα «στην ιστορία των σύγχρονων οικονομιών», προσθέτοντας με νόημα ότι «δεν μιλάμε αρκετά» γι’ αυτήν.
Ας μιλήσουμε λοιπόν για το χρέος, κύριε πρωθυπουργέ.
Η εικόνα που καλλιεργείται είναι σαφής: η ελληνική οικονομία έχει αποκτήσει τέτοια δυναμική ώστε όχι μόνο καλύπτει με άνεση τις ανάγκες της, αλλά διαθέτει και πλεονάζοντες πόρους για να αποπληρώνει πρόωρα δισεκατομμύρια χρέους, εξοικονομώντας σημαντικά ποσά σε τόκους.
Όμως αυτή είναι μόνο η μισή αλήθεια.
Διότι η εντυπωσιακή μείωση του εξωτερικού κρατικού χρέους των τελευταίων ετών δεν στηρίχθηκε πρωτίστως σε υψηλά δημοσιονομικά πλεονάσματα ή σε κάποια εκρηκτική αναπτυξιακή επίδοση της οικονομίας. Πώς θα μπορούσε, άλλωστε, όταν στην εξαετία 2020-2025 η εκτέλεση των κρατικών προϋπολογισμών ήταν κάθε χρόνο ελλειμματική, εμφανίζοντας σωρευτικό έλλειμμα 51,7 δισ. ευρώ; Στηρίχθηκε κυρίως στην εκτεταμένη αξιοποίηση των ταμειακών διαθεσίμων των λοιπών φορέων της Γενικής Κυβέρνησης –ασφαλιστικών ταμείων, οργανισμών και λοιπών δημόσιων φορέων– καθώς και στην προοδευτική απομείωση του λεγόμενου cash buffer, του ταμειακού «μαξιλαριού ασφαλείας» της χώρας. Στην επικείμενη αποπληρωμή θα χρησιμοποιηθούν τα εναπομείναντα 5,4 δισ. ευρώ. Το αρχικό απόθεμα των 15,7 δισ. ευρώ ουσιαστικά εξαντλείται.
Με απλά λόγια, το κράτος δανείζεται συστηματικά από τους ίδιους του τους φορείς μέσω repos –βραχυχρόνιου ενδοκυβερνητικού δανεισμού– προκειμένου να αποπληρώνει εξωτερικό χρέος και να καλύπτει ταμειακές του ανάγκες.
Το αποτέλεσμα είναι ότι ο ενδοκυβερνητικός δανεισμός μέσω repos έχει υπερδιπλασιαστεί μέσα στην τελευταία εξαετία στα 62,8 δισ. ευρώ, προσεγγίζοντας πλέον το 25% του ΑΕΠ της χώρας –μέγεθος που δύσκολα συναντά κανείς σε σύγχρονη οικονομία.
Υπάρχει, βεβαίως, και ένα ευρύτερο θεσμικό και πολιτικό ζήτημα: κατά πόσον είναι ορθό τα διαθέσιμα ασφαλιστικών ταμείων και λοιπών δημόσιων φορέων να αντιμετωπίζονται, στην πράξη, ως μία ενιαία δεξαμενή κεντρικής κρατικής διαχείρισης. Δεν είναι της παρούσης να αναπτυχθεί το θέμα αυτό, αν και η σημασία του είναι προφανής.
Ας μείνουμε όμως στο βασικό.
Αυτό που συμβαίνει δεν είναι απαραίτητα παράλογο ως εργαλείο ταμειακής διαχείρισης. Όλες οι χώρες χρησιμοποιούν σε έναν βαθμό παρόμοιους μηχανισμούς –αν και όχι στην έκταση που χρησιμοποιούνται στην Ελλάδα. Πράγματι, όταν τα επιτόκια ήταν σχεδόν μηδενικά και η Ευρωπαϊκή Κεντρική Τράπεζα πλημμύριζε την ευρωζώνη με φθηνή ρευστότητα, θα μπορούσε κανείς να υποστηρίξει ότι η αξιοποίηση αδρανών διαθεσίμων για τη μείωση ακριβότερου χρέους είχε μία οικονομική λογική.
Το κρίσιμο ερώτημα, όμως, είναι άλλο.
Γιατί αυτή η πολιτική όχι μόνο δεν περιορίζεται, αλλά συνεχίζεται και σήμερα, σε ένα διεθνές περιβάλλον εντελώς διαφορετικό;
Η εποχή του φθηνού χρήματος έχει τελειώσει. Ο πληθωρισμός αναζωπυρώνεται. Μαζί του, η τάση των επιτοκίων γίνεται έντονα αυξητική. Η διεθνής οικονομία εισέρχεται σε περίοδο αυξημένης αβεβαιότητας, ενώ οι κίνδυνοι ύφεσης ή και στασιμοπληθωρισμού δεν μπορούν πλέον να αποκλειστούν.
Σε τέτοιες συνθήκες, η ρευστότητα αποκτά τεράστια σημασία. Κι όμως, η κυβέρνηση συνεχίζει να απομειώνει το cash buffer μέχρι μηδενισμού του και, ταυτόχρονα, να αντλεί δισεκατομμύρια ρευστότητας από φορείς της Γενικής Κυβέρνησης.
Εδώ ακριβώς βρίσκεται το πρόβλημα.
Το κράτος δεν μειώνει το χρέος του επειδή διαθέτει πλεονάζοντα πλούτο. Υποκαθιστά εξωτερικό χρέος με εσωτερικό, ενδοκυβερνητικό δανεισμό.
Η διαφορά δεν είναι λογιστικά αμελητέα.
Διότι τα χρήματα που χρησιμοποιούνται σήμερα για τη βελτίωση της εικόνας του χρέους δεν εξαφανίζονται. Ανήκουν σε ασφαλιστικά ταμεία, οργανισμούς και δημόσιους φορείς που ενδέχεται αύριο να χρειαστούν πραγματική ρευστότητα. Και τότε το κράτος θα υποχρεωθεί να επιστρέψει στις αγορές για να τη βρει –πιθανότατα με πολύ ακριβότερους όρους από εκείνους των ομολόγων που σήμερα αποπληρώνει πρόωρα.
Με άλλα λόγια, η χώρα ανταλλάσσει σημερινή λογιστική βελτίωση με αυξημένο μελλοντικό κίνδυνο χρηματοδότησης.
Το cash buffer δημιουργήθηκε ως μηχανισμός ασφαλείας για δύσκολες περιόδους: ως ένα απόθεμα προστασίας απέναντι στον κίνδυνο αποκλεισμού της χώρας από τις αγορές ή απέναντι σε μία νέα διεθνή αναταραχή.
Είναι άραγε συνετό να αποδυναμώνεται σταδιακά αυτό το απόθεμα όχι λόγω έκτακτης ανάγκης, αλλά προκειμένου να επιταχύνεται η εικόνα αποκλιμάκωσης του χρέους;
Διότι κάποια στιγμή η συγκυρία μπορεί να αλλάξει απότομα. Και τότε η ύπαρξη πραγματικών ταμειακών διαθεσίμων –πραγματικής ρευστότητας, όχι repos– θα αποδειχθεί πολύ σημαντικότερη από τους σημερινούς επικοινωνιακούς πανηγυρισμούς.
Ας το δούμε με ένα απλό παράδειγμα.
Μία οικογένεια οφείλει χρήματα σε τρίτους, αλλά δεν διαθέτει επαρκή ρευστότητα για να αποπληρώσει το χρέος της. Έτσι χρησιμοποιεί τις αποταμιεύσεις των παιδιών της από τον κουμπαρά τους. Παίρνει τα χρήματα, αφήνει στα παιδιά ένα χαρτί –μία υπόσχεση επιστροφής– και εξοφλεί την οφειλή.
Τι πέτυχε στην πραγματικότητα;
Το χρέος προς τρίτους μειώθηκε, αλλά αντικαταστάθηκε από ένα ισόποσο εσωτερικό χρέος: εκείνο των γονέων προς τα παιδιά τους. Κάπως έτσι λειτουργεί σήμερα και ένα σημαντικό μέρος της διαχείρισης του ελληνικού δημόσιου χρέους.
Και κάτι ακόμη.
Τα παιδιά, αργά ή γρήγορα, θα ζητήσουν πίσω τα χρήματά τους για τη σχολική εκδρομή. Και το χαρτί/repos των γονιών τους δεν γίνεται δεκτό ως μέσο πληρωμής.
Ο Κωνσταντίνος Γάτσιος είναι ομότιμος καθηγητής, πρώην πρύτανης στο Οικονομικό Πανεπιστήμιο Αθηνών.
Χρησιμοποιούμε cookies για να σας προσφέρουμε την καλύτερη δυνατή εμπειρία στη σελίδα μας- Wir verwenden Cookies, um Ihnen die bestmögliche Erfahrung auf unserer Website zu bieten.
You must be logged in to post a comment Login