Μικρή θα είναι η συμμετοχή στις εκλογές με επιστολική ψήφο βάση των στοιχείων που διέρρευσαν από το Υπ. Εσωτερικών στο 2ο δεκαήμερο του Μαρτίου.
Τόσο στο εσωτερικό παρ΄ όλο τον θόρυβο για του εποχιακούς υπαλλήλους, αλλά ακόμα περισσότερο για τον Απόδημο Ελληνισμό που δεκαετίες διεκδικούσε το δικαίωμα ψήφου από τον τόπο διαμονής του.
Τα νούμερα όπως ακούγονται 40 ημέρες πριν την ολοκλήρωση των εγγραφών:
Κάτι περισσότεροι από 33.100 οι εγγραφές
-Εντός Ελλάδος 18.000 plus
-Εκτός 14.300 +- με την μερίδα του λέοντος στην:
Ευρώπη 12.400 +-
Β. Αμερική 1.200 +-
Ν. Αμερική 50 +-
Ασία 290 +-
Αφρική 67 +-
και Ωκεανία 180 +-
Οι αριθμοί μιλούν μόνοι τους με του μύθο περί εκατομμυρίων Ελλήνων της διασποράς και τα ισχυρά λόμπι, ιδιαίτερα στην Β. Αμερική να μην δικαιώνουν, κανέναν.
Άνοιξε η πλατφόρμα εγγραφής για τις εθνικές εκλογές. Τώρα η ευθύνη περνά και σε εμάς, τους Έλληνες του εξωτερικού
Η Ελλάδα έκανε ένα σημαντικό θεσμικό βήμα. Με τον Ν. 5285/2026, που ψηφίστηκε από τη Βουλή στις 4 Μαρτίου 2026 και δημοσιεύθηκε στο ΦΕΚ Α΄ 33/5.3.2026, θεσπίστηκε η Εκλογική Περιφέρεια Απόδημου Ελληνισμού και διευκολύνθηκε η άσκηση του εκλογικού δικαιώματος των Ελλήνων του εξωτερικού με επιστολική ψήφο στις βουλευτικές εκλογές.
Η ειδική πλατφόρμα του Υπουργείου Εσωτερικών είναι διαθέσιμη στη διεύθυνση apodimoi.ypes.gov.gr. Η εγγραφή στους ειδικούς εκλογικούς καταλόγους εξωτερικού αποτελεί πλέον ένα από τα βασικά βήματα για την άσκηση του εκλογικού δικαιώματος από τον τόπο κατοικίας.
Το δικαίωμα υπάρχει. Θα το αξιοποιήσουμε;
Εδώ βρίσκεται το πραγματικό στοίχημα.
Ο Ελληνισμός της Διασποράς ζητά εδώ και δεκαετίες ουσιαστικότερη συμμετοχή στα πολιτικά πράγματα της χώρας. Σήμερα ένα σημαντικό μέρος αυτού του αιτήματος έχει μετατραπεί σε θεσμική δυνατότητα.
Όμως ένα δικαίωμα αποκτά πραγματική πολιτική και κοινωνική αξία όταν ασκείται.
Σύμφωνα με τα στοιχεία της πλατφόρμας του Υπουργείου Εσωτερικών που εμφανίζονται στις 25 Σεπτεμβρίου, οι εγγραφές έχουν φτάσει περίπου τις 16.930.
Η εικόνα των εγγεγραμμένων παρουσιάζει επίσης ενδιαφέρον: περίπου 87,9% προέρχεται από χώρες της Ευρώπης, ενώ οι άνδρες αντιστοιχούν περίπου στο 60,6% και οι γυναίκες στο 39,4%. Σημαντικό είναι επίσης το ηλικιακό αποτύπωμα, με περισσότερο από το μισό των εγγεγραμμένων να βρίσκεται στις ηλικίες άνω των 31-50 ετών, ενώ η ηλικιακή ομάδα 51–60 ετών αντιστοιχεί περίπου στο 18,6%.
Τα στοιχεία αυτά δεν είναι απλώς αριθμοί. Είναι η πρώτη εικόνα μιας Διασποράς που καλείται να μετατρέψει τη διαχρονική διεκδίκηση για συμμετοχή σε πραγματική πολιτική παρουσία.
Από τους 50.204 των Ευρωεκλογών στις εθνικές εκλογές
Στις ευρωεκλογές του 2024, 50.204 εκλογείς του εξωτερικού εγγράφηκαν και 36.645 άσκησαν το εκλογικό τους δικαίωμα, δηλαδή περίπου 73%.
Η εμπειρία εκείνη έδειξε ότι όταν η διαδικασία γίνεται προσβάσιμη, οι Έλληνες του εξωτερικού μπορούν να συμμετέχουν μαζικά.
Τώρα η πρόκληση είναι διαφορετική και μεγαλύτερη: πρόκειται για τις εθνικές εκλογές, δηλαδή για την εκλογή της Βουλής των Ελλήνων και τη διαμόρφωση της πολιτικής κατεύθυνσης της χώρας.
Πώς ψηφίζει ο Έλληνας του εξωτερικού
Το νέο πλαίσιο προβλέπει για τις βουλευτικές εκλογές επιλογή τρόπου άσκησης του εκλογικού δικαιώματος είτε με επιστολική ψήφο είτε με αυτοπρόσωπη παρουσία, σύμφωνα με τις προβλέψεις του νόμου για τη σύσταση εκλογικών τμημάτων.
Κατά την εγγραφή στην πλατφόρμα, η ταυτοποίηση μπορεί να γίνει ηλεκτρονικά με κωδικούς TAXISnet. Προβλέπεται επίσης εξ αποστάσεως διαδικασία ταυτοποίησης με τα απαιτούμενα στοιχεία και έγγραφα, ενώ για την επιβεβαίωση του κινητού τηλεφώνου χρησιμοποιείται κωδικός μιας χρήσης (OTP). Η επίσημη διαδικασία προβλέπει επίσης δυνατότητα τροποποίησης ή ακύρωσης της αίτησης.
(Μπορεί να γίνει και με ληγμένο διαβατήριο εφόσον υπάρχει στην βάση δεδομένων της Ελληνικής Αστυνομίας)
Καλό είναι σε όσους θέλουν να ψηφίσουν σε εκλογικό κέντρο, να επιλέξουν την Τρίτη επιλογή που μπορούν να επιλέξουν εκλογικό τμήμα αλλά εάν δεν δημιουργηθεί γιατί δεν έχουνε συγκεντρωθεί τα απαραίτητα ‘άτομα (30) να τους έρθει ο φάκελος να ψηφίσουν επιστολικά διαφορετικά θα τους ορίσουν σε ένα άλλο εκλογικό τμήμα το Υπουργείο Εσωτερικών.
Οι αιτήσεις εγγραφής, τροποποίησης ή ακύρωσης μπορούν να υποβληθούν μέχρι και μία ημέρα μετά την προκήρυξη των εκλογών, έως τις 23:59 ώρα Ελλάδας, ώστε να ληφθούν υπόψη για τους συγκεκριμένους εκλογικούς καταλόγους.
Δεν αρκεί όμως μόνο η εγγραφή
Εδώ βρίσκεται η δεύτερη μεγάλη συζήτηση.
Τα κόμματα θα κληθούν να επιλέξουν τους υποψηφίους που θα διεκδικήσουν την εκπροσώπηση του Απόδημου Ελληνισμού. Η επιλογή αυτή δεν είναι μια τυπική διαδικασία.
Οι άνθρωποι που θα κληθούν να εκπροσωπήσουν τον Ελληνισμό της Διασποράς χρειάζεται να έχουν πραγματική γνώση της ζωής των Ελλήνων εκτός Ελλάδας και επαφή με το σύνολο των διαφορετικών κοινωνικών και επαγγελματικών χώρων του.
Οι υποψήφιοι δεν είναι μια τυπική επιλογή – χρειάζονται πρόσωπα γνώσης, ουσίας και πραγματικής σχέσης με τον Ελληνισμό της Διασποράς
Να γνωρίζουν τα ζητήματα της ελληνόγλωσσης εκπαίδευσης.
Να γνωρίζουν τα προβλήματα των προξενικών υπηρεσιών και των κοινοτήτων.
Να γνωρίζουν τις ανάγκες της νέας γενιάς, των φοιτητών, των εργαζομένων, των επιστημόνων και των επιχειρηματιών.
Να γνωρίζουν τους ανθρώπους που ζουν μόνιμα στο εξωτερικό αλλά και εκείνους που πλέον μοιράζουν τη ζωή και την εργασία τους ανάμεσα στην Ελλάδα και άλλες χώρες.
Και, κυρίως, να μπορούν να αντιλαμβάνονται όχι μόνο τα προβλήματα αλλά και τις τεράστιες δυνατότητες του Ελληνισμού της Διασποράς.
Η επιλογή των υποψηφίων ανήκει στα κόμματα. Το αν όμως η εκπροσώπηση ανταποκρίνεται στις πραγματικές ανάγκες της Διασποράς αφορά όλους μας.
Η Διασπορά πρέπει να αποδείξει τη δύναμή της
Συχνά λέμε ότι ο Ελληνισμός της Διασποράς είναι μια «δεύτερη Ελλάδα» έξω από τα σύνορα.
Αν θέλουμε αυτή η φράση να έχει πραγματικό πολιτικό και κοινωνικό περιεχόμενο, πρέπει να αποτυπωθεί και στην πράξη.
Δεν μπορούμε από τη μία να ζητούμε ισχυρότερη φωνή, πολιτική εκπροσώπηση και μεγαλύτερη συμμετοχή στη διαμόρφωση των αποφάσεων και από την άλλη να αφήνουμε ανεκμετάλλευτο το δικαίωμα που μας παρέχει πλέον ο νόμος.
Η συμμετοχή δεν είναι μόνο απαίτηση από την Πολιτεία.
Είναι και δική μας ευθύνη.
Η εγγραφή είναι το πρώτο βήμα. Η ψήφος είναι το επόμενο. Η ουσιαστική συμμετοχή στα ζητήματα της Ελλάδας και της Διασποράς είναι το ζητούμενο.
Η Δημοκρατία δεν κρίνεται μόνο από το πόσα δικαιώματα θεσπίζει. Κρίνεται και από το πόσοι πολίτες επιλέγουν να τα ασκήσουν.
Ο Ελληνισμός της Διασποράς έχει σήμερα την ευκαιρία να αποδείξει στην πράξη πόσο ισχυρή παραμένει η σχέση του με την Ελλάδα.
Όταν διεκδικούμε να έχουμε φωνή, πρέπει και να είμαστε παρόντες.
Μαρία Τολίκα, Δρ. Πολιτικών Επιστημών Α.Π.Θ., Επίκουρη Καθηγήτρια στο Ecole Supérieure du Commerce Extérieur, International Business School, Paris, France.
Η φτώχεια δεν αφορά πλέον μόνο τους παρίες του συστήματος, αλλά τους εργαζόμενους πολίτες, τους συνταξιούχους, τη νέα γενιά που βλέπει την κοινωνική κινητικότητα να ακυρώνεται.
Στην ιστορία των κοινωνιών, ο φόβος υπήρξε πάντοτε το πιο αποτελεσματικό εργαλείο διακυβέρνησης όταν η πολιτική εξαντλούσε τις θετικές της υποσχέσεις. Σήμερα, η Ευρώπη μοιάζει να διολισθαίνει επικίνδυνα σε ένα γνώριμο, ιστορικά σκοτεινό μοτίβο: τη στιγμή που το κοινωνικό κράτος αποδιαρθρώνεται, η ενεργειακή και στεγαστική ανασφάλεια παγιώνεται και τα μεσαία στρώματα πιέζονται από μια επίμονη απώλεια αγοραστικής δύναμης, η δημόσια συζήτηση γεμίζει από τις σειρήνες μιας διαρκούς στρατιωτικοποίησης. Όπως παρατηρούσε ο Τζορτζ Όργουελ, ο πρωταρχικός στόχος του πολέμου δεν είναι απλώς η επικράτηση στα χαρακώματα, αλλά η κατανάλωση των πόρων της κοινωνίας με τρόπο που διατηρεί τον πληθυσμό σε πειθαρχία, χωρίς ποτέ να του επιτρέπει να ευημερήσει.
Η σημερινή πραγματικότητα εντός της Ευρωπαϊκής Ένωσης συνθέτει ένα εκρηκτικό υπόστρωμα. Η άλλοτε υπόσχεση της «ευημερίας μέσω της ενοποίησης» αντικαθίσταται από έναν βαθύ κατακερματισμό. Η φτώχεια δεν αφορά πλέον μόνο τους παρίες του συστήματος, αλλά τους εργαζόμενους πολίτες, τους συνταξιούχους, τη νέα γενιά που βλέπει την κοινωνική κινητικότητα να ακυρώνεται. Όταν όμως η αποβιομηχάνιση, η έλλειψη ανταγωνιστικότητας και τα αλλεπάλληλα δημοσιονομικά αδιέξοδα στερούν από τις ευρωπαϊκές ηγεσίες πειστικές απαντήσεις στα καθημερινά βιοτικά προβλήματα, η κατασκευή ενός εξωτερικού υπαρξιακού κινδύνου λειτουργεί ως ο απόλυτος πολιτικός εκτροπέας.
Αυτή η εσωτερική ασφυξία δεν αποτελεί θεωρητικό σχήμα, αλλά αποτυπώνεται ανάγλυφα στις πρόσφατες κοινωνικές εκρήξεις στην καρδιά της Ευρώπης.
Στη Γαλλία, η κρίση εκδηλώνεται ως μετωπική σύγκρουση κοινωνίας και εξουσίας. Το παρατεταμένο κοινοβουλευτικό αδιέξοδο, η επιβολή μέτρων λιτότητας και η αυταρχική παράκαμψη των δημοκρατικών διαδικασιών —με κορυφαίο παράδειγμα τη συνταξιοδοτική μεταρρύθμιση— έβγαλαν εκατομμύρια πολίτες στους δρόμους. Την ίδια στιγμή, οι διαρκείς αναφλέξεις στα banlieues φέρνουν στην επιφάνεια τη χρόνια περιθωριοποίηση, την ανεργία των νέων και την αποτυχία του κοινωνικού μοντέλου, αποδεικνύοντας ότι η κοινωνική ειρήνη δεν επιβάλλεται με αστυνομοκρατία.
Στην Ισπανία, το ρήγμα είναι εξίσου βαθύ, παίρνοντας ταυτοτικό και διανεμητικό χαρακτήρα. Η έντονη πολιτική πόλωση γύρω από τους θεσμικούς συμβιβασμούς και την αμνηστία συνυπάρχει με μια πρωτοφανή στεγαστική κρίση. Οι πολίτες στη Μαδρίτη, τη Βαρκελώνη, τη Μάλαγα και τα νησιά διαδηλώνουν μαζικά ενάντια στον ανεξέλεγκτο υπερτουρισμό και τις βραχυχρόνιες μισθώσεις που τους εκτοπίζουν από τις γειτονιές τους, ενώ οι αγρότες μπλοκάρουν τους δρόμους ασφυκτιώντας από το κόστος παραγωγής και τις πιέσεις των ευρωπαϊκών οδηγιών.
Τόσο στο Παρίσι όσο και στη Μαδρίτη, η ρίζα της οργής είναι κοινή: οι πολίτες αισθάνονται ότι οι κυβερνήσεις τους δεν τους εκπροσωπούν και ότι η ζωή τους υποβαθμίζεται ραγδαία.
Σε αυτό ακριβώς το περιβάλλον γενικευμένης αμφισβήτησης, η πολεμική ρητορική και η διαρκής επίκληση της γενικευμένης σύρραξης δεν λειτουργούν απλώς ως γεωπολιτικές αναλύσεις, αλλά ως μέθοδος πειθάρχησης. Η συστηματική καλλιέργεια του φόβου μετατρέπει τους πολίτες από απαιτητικούς φορείς δικαιωμάτων σε υπομονετικούς υπηκόους μιας κατάστασης έκτακτης ανάγκης. Υπό τη σκιά της απειλής, οι κοινωνικές διεκδικήσεις για αξιοπρεπείς μισθούς, στέγαση και κοινωνική πρόνοια βαφτίζονται πολυτέλεια ή ανευθυνότητα. Οι περικοπές στην υγεία και στην παιδεία νομιμοποιούνται εν ριπή οφθαλμού όταν βαπτίζονται «αναγκαίες αμυντικές δαπάνες», και η πολεμική οικονομία προβάλλεται ως το νέο αναπτυξιακό άλλοθι για να συγκαλυφθεί η αδυναμία παραγωγής πραγματικής ευημερίας.
Το αποτέλεσμα είναι μια επικίνδυνη πολιτική μετάλλαξη της ίδιας της ευρωπαϊκής ιδέας. Ένα εγχείρημα που γεννήθηκε πάνω στα συντρίμμια του Β’ Παγκοσμίου Πολέμου με θεμέλιο την ειρήνη, τη δημοκρατία και την κοινωνική σύγκλιση, σήμερα κινδυνεύει να ετεροπροσδιορίζεται αποκλειστικά από την αμυντική του περίμετρο και τον φόβο του εχθρού. Όταν η εξουσία αδυνατεί να εγγυηθεί αξιοπρεπή διαβίωση, ο φόβος γίνεται το μοναδικό συνεκτικό υλικό της κοινωνίας. Όμως η ιστορία διδάσκει με τραγικό τρόπο ότι η διαχείριση της εσωτερικής φτώχειας και της κοινωνικής οργής μέσω της εξωτερικής έντασης είναι ένας δρόμος χωρίς επιστροφή: όποιος επενδύει στον πόλεμο για να κουκουλώσει τα αδιέξοδά του, αργά ή γρήγορα παρασύρεται από τη φωτιά που ο ίδιος άναψε.
Τελικά, το «ευ αγωνίζεσθαι» δεν είναι ένδειξη αφέλειας ή αδυναμίας, αλλά μια συνειδητή επιλογή ήθους, η ύψιστη μορφή θάρρους και κοινωνικής ωριμότητας.
Δέσποινα Τριανταφύλλου Πτυχιούχος Χρηματοοικονομικής, Πανεπιστήμιο Μακεδονίας, Θεσσαλονίκη Εθελόντρια Ολυμπιακών Αγώνων
Στη συλλογική συνείδηση, η έννοια του «ευ αγωνίζεσθαι» παραμένει εγκλωβισμένη στις τέσσερις γραμμές του γηπέδου όπως μια τυπική χειραψία πριν από τη σέντρα, η ευλαβική τήρηση των κανονισμών, η αξιοπρεπής αναγνώριση της ήττας. Κι όμως, αν απογυμνώσουμε το fair play από τον αμιγώς αθλητικό του μανδύα, αυτό που απομένει είναι ο ίδιος ο πυρήνας κάθε λειτουργικής κοινωνίας: ένα άγραφο, αλλά απόλυτα δεσμευτικό συμβόλαιο κανόνων, αμοιβαιότητας και αμοιβαίου σεβασμού. Σε μια εποχή έντονου κατακερματισμού, κυνισμού και αμείλικτου ανταγωνισμού, το «τίμιο παιχνίδι» παύει να αποτελεί μια ρομαντική αρετή για ιδεαλιστές. Καθίσταται, αντίθετα, ο αναγκαίος και αυστηρά ορθολογικός όρος για τη βιωσιμότητα της δημόσιας σφαίρας, της αγοράς και της σύγχρονης διοίκησης.
Αντίστοιχα, στο πεδίο των αγορών, η κυρίαρχη αντίληψη συχνά εξυμνεί την απόλυτη επικράτηση με κάθε κόστος, αγνοώντας ότι μια οικονομία χωρίς αρχές τίμιου παιχνιδιού εκφυλίζεται ταχύτατα σε ολιγοπωλιακή ασυδοσία και αθέμιτο ανταγωνισμό. Το οικονομικό fair play εκφράζεται μέσα από την κατοχύρωση ισότιμων όρων ανταγωνισμού (level playing field), εξασφαλίζοντας ότι η επιτυχία μιας επιχείρησης προκύπτει από την καινοτομία, την ποιότητα και την παραγωγικότητα, και όχι από αδιαφανείς κρατικές διευκολύνσεις, φοροαποφυγή ή σύσταση καρτέλ. Παράλληλα, θέτει ως προτεραιότητα τη μακροπρόθεσμη βιωσιμότητα έναντι του ευκαιριακού κέρδους: μια εταιρεία που παρακάμπτει εργασιακά και περιβαλλοντικά πρότυπα δεν είναι ανταγωνιστική, αλλά υπονομεύει το συλλογικό μέλλον.
Όπως ένα πρωτάθλημα χάνει ολοκληρωτικά την αξία του μόλις γεννηθεί η υπόνοια στημένων αγώνων, έτσι και η οικονομία αποσαρθρώνεται όταν οι πολίτες και οι επενδυτές νιώσουν ότι τα ζάρια είναι σημαδεμένα.
Αυτή η αλυσίδα αξιών καταλήγει αναπόφευκτα στο εσωτερικό των οργανισμών και στο σύγχρονο management. Εκεί όπου η ηγεσία ταυτιζόταν παραδοσιακά με τον αυταρχικό έλεγχο και την καλλιέργεια εσωτερικών ανταγωνισμών, σήμερα αναθεωρείται ριζικά υπό το πρίσμα του ευ αγωνίζεσθαι. Ο ουσιαστικός ηγέτης δημιουργεί συνθήκες αξιοκρατίας και ψυχολογικής ασφάλειας, επιτρέποντας στους ανθρώπους του να εξελίσσονται βάσει της πραγματικής τους συνεισφοράς, μακριά από αυλές και εύνοιες.
Στην πράξη, αυτό μεταφράζεται σε δίκαιο καταμερισμό της επιτυχίας, καθώς τα εύσημα αποδίδονται στην ομάδα, αλλά και σε γενναία ανάληψη ευθύνης στα δύσκολα, μετατρέποντας το σφάλμα σε ευκαιρία εξέλιξης και όχι σε αφορμή για κυνήγι μαγισσών. Η συνεργασία υποκαθιστά τον εσωτερικό κανιβαλισμό, επιτρέποντας στα στελέχη να λειτουργούν ως συμπαίκτες στρατευμένοι σε έναν κοινό σκοπό.
Τελικά, το «ευ αγωνίζεσθαι» δεν είναι ένδειξη αφέλειας ή αδυναμίας, αλλά μια συνειδητή επιλογή ήθους, η ύψιστη μορφή θάρρους και κοινωνικής ωριμότητας. Στην πολιτική, στην οικονομία, στη διοίκηση αλλά και στην καθημερινή μας συνύπαρξη, μας υπενθυμίζει διαρκώς ότι το πώς κερδίζεις έχει ασύγκριτα μεγαλύτερη βαρύτητα από τη νίκη καθαυτή.
Μια κοινωνία που επιβραβεύει μονοδιάστατα το αποτέλεσμα, αδιαφορώντας για το ηθικό τίμημα της διαδρομής, είναι καταδικασμένη να διαβρωθεί εκ των έσω. Αντίθετα, μια πολιτεία που τοποθετεί το fair play στον πυρήνα της λειτουργίας της, χτίζει θεσμούς με πραγματική αντοχή, οικονομίες βασισμένες στην εμπιστοσύνη και ανθρώπους με αδιαπραγμάτευτη ακεραιότητα.
Το κράτος δεν μειώνει το χρέος του επειδή διαθέτει πλεονάζοντα πλούτο. Υποκαθιστά εξωτερικό χρέος με εσωτερικό, ενδοκυβερνητικό δανεισμό, αναφέρει χαρακτηριστικά στο άρθρο του ο κ. Γάτσιος. Photo credits: Flyfin / pixabay
Στον τρόπο με τον οποίο πραγματοποιείται η πρόωρη αποπληρωμή του χρέους της χώρας: μέσω της χρήσης των ταμειακών διαθεσίμων των φορέων της Γενικής Κυβέρνησης (ασφαλιστικών ταμείων και άλλων δημόσιων οργανισμών), αναφέρεται στο άρθρο του με τίτλο «Ας μιλήσουμε λοιπόν για το χρέος, κύριε πρωθυπουργέ», ο Κωνσταντίνος Γάτσιος, ομότιμος καθηγητής και πρώην πρύτανης στο Οικονομικό Πανεπιστήμιο Αθηνών, που δημοσιεύτηκε στην εφημερίδα «Το Βήμα της Κυριακής» στις 24-5-2026.
Ας μιλήσουμε λοιπόν για το χρέος, κύριε πρωθυπουργέ
Κωνσταντίνος Γάτσιος
Η επιτυχής αντιμετώπιση μίας κατάστασης προϋποθέτει, πρώτα απ’ όλα, την ορθή κατανόησή της. Αλλιώς, κινδυνεύεις να οδηγηθείς σε εσφαλμένα –ενίοτε καταστροφικά– συμπεράσματα. Το σκέφτομαι αυτό παρακολουθώντας τον σχεδόν πανηγυρικό τρόπο με τον οποίο η κυβέρνηση παρουσιάζει την πρόωρη αποπληρωμή κρατικού χρέους ως μία από τις μεγαλύτερες επιτυχίες της οικονομικής της πολιτικής.
Το κλίμα αυτό ενισχύει ο ίδιος ο πρωθυπουργός. Σε πρόσφατη επίσκεψή του στον Πρόεδρο της Δημοκρατίας και με αφορμή την επικείμενη πρόωρη αποπληρωμή κρατικού χρέους ύψους 6,9 δισ. ευρώ –ποσό που προστίθεται στα ήδη 29 δισ. ευρώ πρόωρων αποπληρωμών στην εξαετία 2020-2025– χαρακτήρισε την ταχύτητα μείωσης του χρέους ως «μία πολύ μεγάλη επιτυχία», τη μεγαλύτερη μάλιστα «στην ιστορία των σύγχρονων οικονομιών», προσθέτοντας με νόημα ότι «δεν μιλάμε αρκετά» γι’ αυτήν.
Ας μιλήσουμε λοιπόν για το χρέος, κύριε πρωθυπουργέ.
Η εικόνα που καλλιεργείται είναι σαφής: η ελληνική οικονομία έχει αποκτήσει τέτοια δυναμική ώστε όχι μόνο καλύπτει με άνεση τις ανάγκες της, αλλά διαθέτει και πλεονάζοντες πόρους για να αποπληρώνει πρόωρα δισεκατομμύρια χρέους, εξοικονομώντας σημαντικά ποσά σε τόκους.
Όμως αυτή είναι μόνο η μισή αλήθεια.
Διότι η εντυπωσιακή μείωση του εξωτερικού κρατικού χρέους των τελευταίων ετών δεν στηρίχθηκε πρωτίστως σε υψηλά δημοσιονομικά πλεονάσματα ή σε κάποια εκρηκτική αναπτυξιακή επίδοση της οικονομίας. Πώς θα μπορούσε, άλλωστε, όταν στην εξαετία 2020-2025 η εκτέλεση των κρατικών προϋπολογισμών ήταν κάθε χρόνο ελλειμματική, εμφανίζοντας σωρευτικό έλλειμμα 51,7 δισ. ευρώ; Στηρίχθηκε κυρίως στην εκτεταμένη αξιοποίηση των ταμειακών διαθεσίμων των λοιπών φορέων της Γενικής Κυβέρνησης –ασφαλιστικών ταμείων, οργανισμών και λοιπών δημόσιων φορέων– καθώς και στην προοδευτική απομείωση του λεγόμενου cash buffer, του ταμειακού «μαξιλαριού ασφαλείας» της χώρας. Στην επικείμενη αποπληρωμή θα χρησιμοποιηθούν τα εναπομείναντα 5,4 δισ. ευρώ. Το αρχικό απόθεμα των 15,7 δισ. ευρώ ουσιαστικά εξαντλείται.
Με απλά λόγια, το κράτος δανείζεται συστηματικά από τους ίδιους του τους φορείς μέσω repos –βραχυχρόνιου ενδοκυβερνητικού δανεισμού– προκειμένου να αποπληρώνει εξωτερικό χρέος και να καλύπτει ταμειακές του ανάγκες.
Το αποτέλεσμα είναι ότι ο ενδοκυβερνητικός δανεισμός μέσω repos έχει υπερδιπλασιαστεί μέσα στην τελευταία εξαετία στα 62,8 δισ. ευρώ, προσεγγίζοντας πλέον το 25% του ΑΕΠ της χώρας –μέγεθος που δύσκολα συναντά κανείς σε σύγχρονη οικονομία.
Υπάρχει, βεβαίως, και ένα ευρύτερο θεσμικό και πολιτικό ζήτημα: κατά πόσον είναι ορθό τα διαθέσιμα ασφαλιστικών ταμείων και λοιπών δημόσιων φορέων να αντιμετωπίζονται, στην πράξη, ως μία ενιαία δεξαμενή κεντρικής κρατικής διαχείρισης. Δεν είναι της παρούσης να αναπτυχθεί το θέμα αυτό, αν και η σημασία του είναι προφανής.
Ας μείνουμε όμως στο βασικό.
Αυτό που συμβαίνει δεν είναι απαραίτητα παράλογο ως εργαλείο ταμειακής διαχείρισης. Όλες οι χώρες χρησιμοποιούν σε έναν βαθμό παρόμοιους μηχανισμούς –αν και όχι στην έκταση που χρησιμοποιούνται στην Ελλάδα. Πράγματι, όταν τα επιτόκια ήταν σχεδόν μηδενικά και η Ευρωπαϊκή Κεντρική Τράπεζα πλημμύριζε την ευρωζώνη με φθηνή ρευστότητα, θα μπορούσε κανείς να υποστηρίξει ότι η αξιοποίηση αδρανών διαθεσίμων για τη μείωση ακριβότερου χρέους είχε μία οικονομική λογική.
Το κρίσιμο ερώτημα, όμως, είναι άλλο.
Γιατί αυτή η πολιτική όχι μόνο δεν περιορίζεται, αλλά συνεχίζεται και σήμερα, σε ένα διεθνές περιβάλλον εντελώς διαφορετικό;
Η εποχή του φθηνού χρήματος έχει τελειώσει. Ο πληθωρισμός αναζωπυρώνεται. Μαζί του, η τάση των επιτοκίων γίνεται έντονα αυξητική. Η διεθνής οικονομία εισέρχεται σε περίοδο αυξημένης αβεβαιότητας, ενώ οι κίνδυνοι ύφεσης ή και στασιμοπληθωρισμού δεν μπορούν πλέον να αποκλειστούν.
Σε τέτοιες συνθήκες, η ρευστότητα αποκτά τεράστια σημασία. Κι όμως, η κυβέρνηση συνεχίζει να απομειώνει το cash buffer μέχρι μηδενισμού του και, ταυτόχρονα, να αντλεί δισεκατομμύρια ρευστότητας από φορείς της Γενικής Κυβέρνησης.
Εδώ ακριβώς βρίσκεται το πρόβλημα.
Το κράτος δεν μειώνει το χρέος του επειδή διαθέτει πλεονάζοντα πλούτο. Υποκαθιστά εξωτερικό χρέος με εσωτερικό, ενδοκυβερνητικό δανεισμό.
Η διαφορά δεν είναι λογιστικά αμελητέα.
Διότι τα χρήματα που χρησιμοποιούνται σήμερα για τη βελτίωση της εικόνας του χρέους δεν εξαφανίζονται. Ανήκουν σε ασφαλιστικά ταμεία, οργανισμούς και δημόσιους φορείς που ενδέχεται αύριο να χρειαστούν πραγματική ρευστότητα. Και τότε το κράτος θα υποχρεωθεί να επιστρέψει στις αγορές για να τη βρει –πιθανότατα με πολύ ακριβότερους όρους από εκείνους των ομολόγων που σήμερα αποπληρώνει πρόωρα.
Με άλλα λόγια, η χώρα ανταλλάσσει σημερινή λογιστική βελτίωση με αυξημένο μελλοντικό κίνδυνο χρηματοδότησης.
Το cash buffer δημιουργήθηκε ως μηχανισμός ασφαλείας για δύσκολες περιόδους: ως ένα απόθεμα προστασίας απέναντι στον κίνδυνο αποκλεισμού της χώρας από τις αγορές ή απέναντι σε μία νέα διεθνή αναταραχή.
Είναι άραγε συνετό να αποδυναμώνεται σταδιακά αυτό το απόθεμα όχι λόγω έκτακτης ανάγκης, αλλά προκειμένου να επιταχύνεται η εικόνα αποκλιμάκωσης του χρέους;
Διότι κάποια στιγμή η συγκυρία μπορεί να αλλάξει απότομα. Και τότε η ύπαρξη πραγματικών ταμειακών διαθεσίμων –πραγματικής ρευστότητας, όχι repos– θα αποδειχθεί πολύ σημαντικότερη από τους σημερινούς επικοινωνιακούς πανηγυρισμούς.
Ας το δούμε με ένα απλό παράδειγμα.
Μία οικογένεια οφείλει χρήματα σε τρίτους, αλλά δεν διαθέτει επαρκή ρευστότητα για να αποπληρώσει το χρέος της. Έτσι χρησιμοποιεί τις αποταμιεύσεις των παιδιών της από τον κουμπαρά τους. Παίρνει τα χρήματα, αφήνει στα παιδιά ένα χαρτί –μία υπόσχεση επιστροφής– και εξοφλεί την οφειλή.
Τι πέτυχε στην πραγματικότητα;
Το χρέος προς τρίτους μειώθηκε, αλλά αντικαταστάθηκε από ένα ισόποσο εσωτερικό χρέος: εκείνο των γονέων προς τα παιδιά τους. Κάπως έτσι λειτουργεί σήμερα και ένα σημαντικό μέρος της διαχείρισης του ελληνικού δημόσιου χρέους.
Και κάτι ακόμη.
Τα παιδιά, αργά ή γρήγορα, θα ζητήσουν πίσω τα χρήματά τους για τη σχολική εκδρομή. Και το χαρτί/repos των γονιών τους δεν γίνεται δεκτό ως μέσο πληρωμής.
Ο Κωνσταντίνος Γάτσιος είναι ομότιμος καθηγητής, πρώην πρύτανης στο Οικονομικό Πανεπιστήμιο Αθηνών.
Τα τελευταία δέκα χρόνια, η Πορτογαλία κατάφερε κάτι που λίγες ευρωπαϊκές χώρες πέτυχαν με τόσο συντονισμένο τρόπο: να μετατραπεί από περιφερειακή οικονομία σε έναν από τους πιο δυναμικούς τεχνολογικούς κόμβους (tech hubs) της Ευρώπης. Το παράδειγμα αυτό δεν είναι ούτε τυχαίο ούτε ανεξήγητο. Αντίθετα, αποτελεί προϊόν συγκεκριμένης στρατηγικής που συνδύασε δημόσιες πολιτικές, επενδύσεις και ανθρώπινο κεφάλαιο.
Τι έκανε διαφορετικά η Πορτογαλία
Η επιτυχία της Πορτογαλίας βασίστηκε σε τέσσερις βασικούς πυλώνες:
1. Συστηματική εθνική στρατηγική ψηφιακού μετασχηματισμού
Η χώρα υιοθέτησε μια ολοκληρωμένη στρατηγική για την ψηφιακή οικονομία, επενδύοντας ταυτόχρονα σε ανθρώπους, επιχειρήσεις, κράτος και υποδομές.
Δεν επρόκειτο απλώς για στήριξη startups, αλλά για συνολική αναδιάρθρωση της οικονομίας με επίκεντρο την τεχνολογία.
2. Δημιουργία οικοσυστήματος (ecosystem) – όχι μεμονωμένων εταιρειών
Η Πορτογαλία επένδυσε σε:
πάνω από 150 incubators και accelerators
Digital Innovation Hubs και testbeds για πειραματισμό τεχνολογιών
ισχυρή διασύνδεση πανεπιστημίων–αγοράς
Αυτό δημιούργησε «δικτυακά αποτελέσματα» (network effects), όπου η γνώση και το ταλέντο ανακυκλώνονται μεταξύ εταιρειών.
3. Προσέλκυση διεθνών κολοσσών
Μεγάλοι παίκτες όπως Google, Microsoft, Siemens και Cisco εγκατέστησαν hubs στη χώρα , ενώ εταιρείες όπως Revolut και Cloudflare δημιούργησαν ομάδες προϊόντων και R&D .
Αυτό:
αύξησε την αξιοπιστία της χώρας
δημιούργησε «anchor investors»
λειτούργησε ως μαγνήτης για ταλέντο
4. Στοχευμένα κίνητρα και ποιότητα ζωής
Η Πορτογαλία προσέφερε:
ανταγωνιστικό κόστος λειτουργίας
φορολογικά κίνητρα
υψηλή ποιότητα ζωής
αγγλόφωνο και εξειδικευμένο εργατικό δυναμικό
Το αποτέλεσμα ήταν να προσελκύσει όχι μόνο εταιρείες, αλλά και διεθνές ανθρώπινο κεφάλαιο.
5. Δημιουργία «οικοσυστήματος» και όχι μεμονωμένων επενδύσεων
Η μεγαλύτερη παγίδα για την Ελλάδα είναι να βλέπει τις επενδύσεις αποσπασματικά.
Το παράδειγμα της Πορτογαλίας δείχνει ότι η επιτυχία έρχεται όταν:
συνδυάζονται πολιτικές
δημιουργούνται δίκτυα
υπάρχει συνέπεια στο χρόνο
Συμπέρασμα
Η Πορτογαλία δεν έγινε τεχνολογικός κόμβος επειδή είχε χαμηλό κόστος. Έγινε επειδή δημιούργησε ένα ολοκληρωμένο οικοσύστημα που συνδέει ανθρώπους, εταιρείες, κράτος και γνώση.
Η Ελλάδα –και ειδικά η Θεσσαλονίκη– έχει τα βασικά συστατικά:
πανεπιστήμια
γεωγραφική θέση
ανθρώπινο δυναμικό
Αυτό που λείπει είναι η στρατηγική συνέπεια και η κλίμακα.
Αν το «μοντέλο Πορτογαλίας» εφαρμοστεί σωστά, η Θεσσαλονίκη δεν θα είναι απλώς μια περιφερειακή πόλη – θα μπορούσε να εξελιχθεί σε έναν από τους βασικούς τεχνολογικούς κόμβους της Ευρώπης.
Βασίλειος Φωτεινόπουλος
Διευθυντής ανάπτυξης συστημάτων πληρωμών σε πολυεθνική Σκανδιναβική Τράπεζα Αναπληρωτής Γραμματέας Απόδημου Ελληνισμού ΠΑΣΟΚ Μέλος της γραμματείας Ψηφιακής Πολιτικής ΠΑΣΟΚ
Η συζήτηση για τη συμμετοχή των Ελλήνων της Διασποράς στις εθνικές εκλογές δεν είναι νέα. Αποτελεί ένα αίτημα δεκαετιών του Απόδημου Ελληνισμού και μια συνταγματική πρόβλεψη που άργησε πολύ να μετατραπεί σε πραγματικότητα. Από την αναθεώρηση του Συντάγματος το 2001 μέχρι τη σημερινή θεσμοθέτηση της επιστολικής ψήφου, η διαδρομή υπήρξε μακρά, πολιτικά δύσκολη και γεμάτη αντιπαραθέσεις.
Στην πρόσφατη συνεδρίαση της Ολομέλειας της Βουλής ψηφίστηκε κατά πλειοψηφία το νομοσχέδιο του Υπουργείου Εσωτερικών με τίτλο «Ορισμός εκλογικής περιφέρειας Απόδημου Ελληνισμού – Διευκόλυνση άσκησης εκλογικού δικαιώματος εκλογέων εκτός επικράτειας μέσω επιστολικής ψήφου για τις βουλευτικές εκλογές».
Η ψηφοφορία κατέδειξε δύο διαφορετικές θεσμικές εξελίξεις:
Πρώτον, οι διατάξεις που αφορούν τη δυνατότητα επιστολικής ψήφου για τους Έλληνες του εξωτερικού συγκέντρωσαν πάνω από 200 θετικές ψήφους, όπως απαιτείται από το Σύνταγμα. Αυτό σημαίνει ότι η επιστολική ψήφος θα ισχύσει από τις επόμενες εθνικές εκλογές, δίνοντας πλέον στους Έλληνες της Διασποράς έναν πιο άμεσο και πρακτικό τρόπο συμμετοχής στη δημοκρατική διαδικασία.
Δεύτερον, οι διατάξεις που αφορούν τη σύσταση εκλογικής περιφέρειας Απόδημου Ελληνισμού δεν συγκέντρωσαν την απαιτούμενη πλειοψηφία των 2/3 της Βουλής (200 ψήφους). Παρότι έλαβαν περίπου 161–162 ψήφους υπέρ, δεν θα ισχύσουν στις επόμενες εθνικές εκλογές. Με βάση τη συνταγματική πρόβλεψη, η εφαρμογή τους μετατίθεται για επόμενες εκλογικές αναμετρήσεις που θα διεξαχθούν με σταυρό προτίμησης.
Στην ονομαστική ψηφοφορία συμμετείχαν 296 βουλευτές. Τα άρθρα που προέβλεπαν τη δημιουργία εκλογικής περιφέρειας αποδήμων (άρθρα 3, 4, 6, 10, 11 και 12) έλαβαν περίπου 161–162 ψήφους υπέρ, 133–134 κατά και ένα «παρών», αριθμός που δεν επαρκεί για την άμεση εφαρμογή τους.
Αντίθετα, τα άρθρα που αφορούν τη διευκόλυνση άσκησης του εκλογικού δικαιώματος εκτός επικράτειας (άρθρα 13 έως 25), συγκέντρωσαν 201 έως 207 θετικές ψήφους, ξεπερνώντας το συνταγματικό όριο των 200. Έτσι θεσμοθετείται:
η δυνατότητα επιστολικής ψήφου,
η επιλογή μεταξύ επιστολικής ή δια ζώσης συμμετοχής,
η αναβάθμιση των ειδικών εκλογικών καταλόγων εξωτερικού,
η προσαρμογή των εκλογικών διαδικασιών για τους εκλογείς εκτός Ελλάδας.
Η θεσμική βάση της συμμετοχής των Ελλήνων του εξωτερικού βρίσκεται στο άρθρο 51 του Συντάγματος, το οποίο κατοχυρώνει την αρχή της καθολικής και ισότιμης ψήφου. Η αναθεώρηση του 2001 εισήγαγε ρητά τη δυνατότητα να καθορίζεται με νόμο ο τρόπος άσκησης του εκλογικού δικαιώματος των εκλογέων που βρίσκονται εκτός επικράτειας.
Το Σύνταγμα ορίζει επίσης ότι για τέτοιου είδους ρυθμίσεις απαιτείται ενισχυμένη κοινοβουλευτική πλειοψηφία, γεγονός που εξηγεί γιατί πολλές προσπάθειες στο παρελθόν δεν κατάφεραν να συγκεντρώσουν τον απαραίτητο αριθμό ψήφων.
Παράλληλα, το άρθρο 54 του Συντάγματος δίνει τη δυνατότητα να καθοριστεί με νόμο η εκλογική περιφέρεια των Ελλήνων του εξωτερικού και ο αριθμός των βουλευτών που θα την εκπροσωπούν. Ωστόσο, η εφαρμογή τέτοιων αλλαγών συνδέεται με αυξημένες πλειοψηφίες και συγκεκριμένες προϋποθέσεις ως προς τον χρόνο ισχύος τους.
Μια μακρά διαδρομή
Η πορεία προς την πολιτική συμμετοχή της Διασποράς πέρασε από πολλά στάδια:
τη συνταγματική αναθεώρηση του 2001,
τις συζητήσεις και προτάσεις της επόμενης δεκαετίας,
τον νόμο του 2019, που επέτρεψε για πρώτη φορά τη συμμετοχή αποδήμων υπό αυστηρές προϋποθέσεις,
και τη σημερινή διεύρυνση της διαδικασίας μέσω της επιστολικής ψήφου.
Η εξέλιξη αυτή αποτελεί ένα ακόμη βήμα προς την ουσιαστική ενσωμάτωση των Ελλήνων του εξωτερικού στη δημοκρατική λειτουργία της χώρας, χωρίς όμως να ολοκληρώνει ακόμη τη συζήτηση για την πλήρη πολιτική εκπροσώπηση της Διασποράς.
Με την πρόσφατη ψηφοφορία της Βουλής, ανοίγει ένας νέος θεσμικός δρόμος για τη συμμετοχή των Ελλήνων του εξωτερικού στις εθνικές εκλογές. Η επιστολική ψήφος θα εφαρμοστεί από τις επόμενες εκλογές, διευκολύνοντας σημαντικά τη συμμετοχή τους.
Ταυτόχρονα όμως, η εκλογική περιφέρεια Απόδημου Ελληνισμού παραμένει ένα ανοικτό πολιτικό ζήτημα για το μέλλον, καθώς δεν συγκέντρωσε την απαιτούμενη συνταγματική πλειοψηφία για άμεση εφαρμογή.
Η εξέλιξη αυτή δείχνει ότι, παρότι έγιναν σημαντικά βήματα, ο διάλογος για την πλήρη ισοτιμία και πολιτική εκπροσώπηση του Απόδημου Ελληνισμού συνεχίζεται.
Αναγκαιότητα
Η επανασύσταση και ουσιαστική λειτουργία του Συμβούλιο Απόδημου Ελληνισμού είναι σήμερα περισσότερο από ποτέ αναγκαία.
Αν πράγματι επιδιώκεται η συμμετοχή της Διασποράς, τότε πρέπει να αντιμετωπίζεται:
Χρησιμοποιούμε cookies για να σας προσφέρουμε την καλύτερη δυνατή εμπειρία στη σελίδα μας- Wir verwenden Cookies, um Ihnen die bestmögliche Erfahrung auf unserer Website zu bieten.
You must be logged in to post a comment Login